Özellikle tren istasyonlarında hepimizin hissettiği ortamdır. Tren içinde iken yan raydaki diğer trenin hareketi, içinde olduğumuz trenin ilerlediği hissini uyandırır. Bu bir denge sistemi simülasyonudur ve denge bozuklukları tedavisinde kullanılır. Görme reflekslerinin kişinin içinde bulunduğu uzay algısı ile örtüştürülmesi denge bozukluklarının tedavisinde çok etkili bir yöntemdir. Bu durum Sanal gerçeklik modellerinde etkili biçimde oluşturulmuştur

Hastaların rahatsızlık duydukları diğer bir orta ise alışveriş merkezleri ve pazar yerleridir. Sanal gerçeklik ortamında alışveriş merkezlerinde hastaların özellikle gözlerini belli noktalara odaklamaları istenir. Böylelikle uyanan görsel – denge refleksleri tedaviye katkıda bulunur.

Denge bozukluğu olan kişiler kalabalık yerlere girmekten daima çekince duyarlar. Baş dönmesi hissini arttırdığını belirtirler. Metro gibi kapalı ve kalabalık yerler hem vestibulo-oküler ve hem de vestibülo-spinal refleksleri uyararak dengenin yeniden yapılandırılmasına önemli katkıda bulunur. Sanal gerçeklik ortamı buna mükemmel biçimde hizmet eder.

Özellikle görme-denge organı arasındaki reflekslerin uyarılmasının dengenin yeniden yapılandırılmasında büyük önemi vardır.

Günlük yaşamda “kristaller” olarak bilinen yapılar aslında otolitlerdir. Bu yapılar bizim yerçekimine karşı dengemizi sağlayan iç kulak kısmında (utrikül adı verilir) bulunurlar. Birbirlerine bağlanmış haldedirler. Ani hareket, başa gelen bir travma, uzun süreli yatak istirahatleri gibi aslında olağan sayılabilecek birçok neden ile bu yapılar birbirlerinden koparlar ve serbestleşirler. Takiben hareket halinde dengemizi sağlayan kanallara doğru geçiş gösterirler. Bu kanallardan sağda ve sola 3 er tane vardır. Birbirleri ile dik açı oluşturarak yapılanmışlardır. Bu kanallardan hangisinin hangi parçasına geçiş gösterdi ise o bölgeye ait özgün belirti verirler. Göz hareketlerine de yansıması farklılık gösterir. Her bir kanalın her bir parçası farklı göz hareketi ile kendisini gösterir. Böylelikle aslında adı “otolit” olan kristallerin nerede olduğunu değerlendirme şansımız olur.

Bu maksatla temel olarak 3 farklı test uygulanır. Bunlar Dix-Halpike testi, Roll Testi ve Deep Head Hanging Testidir.

Dix Halpike testi ile özellikle posterior kanallar; Roll testi ile lateral kanallar ve de Deep Head Hanging testi ile de Anterior kanallar uyarılır. Bu uygulamalar ile oluşan göz hareketleri bize doğrudan hastalığın nerede olduğunu gösterir. Burada sözü edilen kanalların boyu 1 cm den küçüktür. Yani bu testlerle milimetrik alanda ayırıcı tanı oluşturmuş oluruz.

Kulak kristallerinin oynamasına bağlı olan baş dönmeleri baş hareketleri ile tetiklenir. Baş hareketsiz iken kanalın içinde sabit duran kristaller baş hareketi ile yer değiştirir. Bu yer değişikliği ile içinde bulunduğu sıvı hareket eder ve böylelikle denge hücreleri uyarılmış olur ve baş dönmesi gelişir. Bu baş dönmesi hemen hareketler veya birkaç saniye sonrasında başlar ve genelde 15-60 saniye sürer. Bazı durumlarda çok şiddetli olur ve bulantı kusma eşlik edebilir. Genelde hastalarda sersemlik hissi vardır. Hasta hareketsizken rahattır, ama hareket edince baş dönmesi olur. Bu sıklıkla yatakta sağa sola dönerken veya yataktan kalkarken kendisini gösterir. Kural olarak işitme etkilenmemiştir. Bazı durumlarda başın tesadüfi belli hareketi ile olması gerektiği yere (utriküle) geri gidebilir. Bu durumda hastalık kendiliğinden iyileşmiş olur. Ama tedavisi hangi kanalın hangi parçasında ise baş hareketi yaptırılarak (uzman tarafından) kristallerin olması gerektiği yere taşınmasıdır. Yani manevralardır. Bu manevralar çok özel açısal hareketlere sahiptir. Tam tarif edildiği gibi yapılmaması durumunda koşulları ve tedaviyi zorlaştırır. Ezbere yapılan manevralar için çok sakıncalıdır. Burada manevraların yanlış uygulanmasına fırsat vermemek için görselleri sunulmamaktadır.  Bazı ilaçların bu süreçte hastaya faydası olduğu bilinmektedir.

Kristal oynaması (yani pozisyonel baş dönmesi) genelde orta ve ileri yaşlarda daha sık görülür. Çocukluk yaşında nadirdir. Benzer belirtiler veren başka hastalıkları vardır çocukluk döneminin bu nedenle karıştırılmamalıdır. Yaşa bağlı olarak kristalleri birbirine bağlı tutan bağların gevşediği bilinmektedir.

Özellikle orta ve ileri yaşlarda bağların gevşemiş olması nedeni ile hastalığın tekrarlaması olasıdır. Bunun dışında tekrarlama sıklığı düşüktür. İyileştirici manevra sonrasında birkaç dün süren hastalarda sersemlik hissi olabilir. Bu süreçte bazı ilaçlardan yararlanılır. Manevra sonrasında hastalara öğüt verirken, ben kişisel olarak günlük yaşamı kısıtlamamaktayım. Aslında bundan 20 sene önce hastanın tüm hareketlerini kısıtlarken bu eziyetin bir kazanç sağlamadığı zamanla görüldü. Belki sadece bir veya iki gün bilerek ani hareket yapmamalarını söylemek yeterli olur. Daha fazla kısıtlamaya gitmemekte yarar var

BPPV DH ROLL – Kristal oynaması tanısı nasıl konur?

BPPV – Brand Daroff – Açıklama tedaviye direnen kristal oynamalarında ne öneriyoruz?

Kristal Oynaması (BPPV) için yapılan tanısal testler (Dix Halpike testi ve Roll testi)

Kristallerin Anterior kanala kaçması durumunu değerlendirmek için Deep Head Hanging manevrası

Vestibulo-okuler reflesk ve vestibülospinal refleks uyaran egzersiz programı 1

Vestibulo-okuler reflesk ve vestibülospinal refleks uyaran egzersiz programı 2

Vestibulo-okuler reflesk ve vestibülospinal refleks uyaran egzersiz programı 3

Kliniğimizde uyguladığımız Sanal Gerçeklik Rehabilitasyon Programları

Optokinetik doğal çevre simülasyonu

Görsel ve postüral doğal hareketli çevre simülasyonu 1

Görsel ve postüral doğal hareketli çevre simülasyonu 2

Optokinetik ortam simülasyonu

Zorlaştırılmış görsel refleks simulasyonu

Görsel ve postüral doğal hareketli çevre simülasyonu 3

Bu seansların ardından ise hastalarımıza (klinik programlara katılamayacak olanlar dahil) ev egzersiz programları vermekte idik.

Eve Egzersiz  Vestibüler Rehabilitasyon Programları

Oturur vaziyette uygulanacak ev denge egzersizleri

Ayakta iken uygulanacak ev denge egzersizleri(Mutlaka refakat eşliğinde düşme önlemleri alınarak yapılmalıdır)

Yürüyerek Uygulanacak ev denge egzersizleri

Tedavide adaptasyon uygulamaları en etkili yöntemdir. Bu da bir habituasyon (alıştırma) uygulamasıdır. Bu maksatla günümüzde denge tedavisine yeni giren Sanal Gerçeklik uygulamaları en etkin rolü oynamaktadır. Ayrıca rahatsızlık sırasında scopolamin ve dimenhidrinat gibi ilaçlar yararlı olabilmektedir.

Kliniğimizde sanal gerçeklik uygulamaları ile:

Otomobil simülasyonu, optokinetik 3 boyutlu simülasyon, optik akış simülasyonu; araç içinde kitap okuma simülasyonu, optokinetik simülasyon modelleri ile yolcu için olan araç tutma rahatsızlığı giderilmektedir. Ayrıca denge rehabilitasyonu merkezinde Amerikan Havacılık ve Uzay Araştırmaları merkezince (NASA) astronotlara uygulanan retinal slip koltuğu ile de bu tedavi uygulanmaktadır.

Aslında sürücüler için de araç tutması söz konusu olabilmektedir. Özellikle uzun yol sürüşü yapan kişilerde bu ortaya çıkmaktadır. Sürücü araç tutması için habituasyon tedavisinde otoban simülasyonu ve optokinetik uyarımlar ile yapılan tedaviler eklenmektedir.

Desensitizasyon tedavisi, görsel vestibüler çelişmeleri (konflikt) adapte edecek optokinetik uygulamalar, gerçekçi ortamda psikolojik etkileme yöntemleri bu maksatla sanal gerçeklik ortamında uyguladığımız tedavi şekilleridir.